Afspraken maken

Hoe begeleid je gescheiden ouders om afspraken te maken?

In de begeleiding van gescheiden ouders zodat zij afspraken met elkaar kunnen maken is er een aantal aandachtspunten:
1. Houding van de ouders
2. Principes van afspraken maken
3. Proces van afspraken maken
4. Afspraken vastleggen

Houding van de ouders
Zolang er tussen de ouders te veel wantrouwen is neemt de begeleider de regie. Wantrouwen is ontstaan omdat de ouders vanuit een intieme relatie, waar vertrouwen essentieel is, elkaar pijn hebben gedaan. Dit wantrouwen zit in de weg om zelfstandig met elkaar afspraken te maken.

Als ouders wel zelf afspraken met elkaar kunnen maken dan is er voldoende vertrouwen als ouderschapspartners. Ze hebben elkaar vergeven voor de pijn die ze hebben opgeroepen; we weten dat ze elkaar niet nog meer pijn willen doen; ze weten dat ze elkaar en de kinderen niet in de steek laten omdat ze altijd samen ouders zijn; en ze vertrouwen erop dat ze via het principe van geven en nemen afspraken kunnen maken.

Bij ouders waar dit nog niet mogelijk is, hebben een van de ouders, of beiden, een sterk overlevingsmechanisme, waardoor er te weinig vertrouwen is in de ander. Onder het overlevingsmechanisme zit onverwerkte pijn waar ze nog onbewust van zijn. Ze kunnen alleen aan deze pijn werken als ze daar zelf voor kiezen en hulp bij zoeken.

Als begeleider kun je daar met de ouder aan werken door individueel te werken, naast de gezamenlijke gesprekken met de ouders. In deze individuele gesprekken hoor je het verhaal van de ouder, maak je diegene meer bewust van mogelijke pijn onder het overlevingsmechanisme en onderzoek je samen waar die pijn is ontstaan. Je kunt opties geven hoe de ouder anders kan reageren op de andere ouder en geef je tips voor gezondere overlevingsmechanismen. Je probeert de ouder te laten groeien van een afwijzende houding naar een insluitende houding op basis van de kindbehoeften. Dit werkt door in de gezamenlijke gesprekken met de ouders.

De begeleider werkt aan de volgende aandachtspunten in de houding van de ouder:

1a. Bouwen aan vertrouwen
Onderzoek waar is het wantrouwen ontstaan in de relatie, en in welke mate heeft dit te maken met conflictpatronen uit het gezin van herkomst.

Welke pijn wordt steeds weer geraakt? Wat zijn trigger waardoor de ouder uit balans raakt? Wat heeft de ouder nodig om de ander te vergeven, om zichzelf te vergeven, ook al krijg je geen erkenning van de ander.

Dit onderzoek helpt jezelf meer in je kracht te komen, heldere keuzen te maken, er meer te zijn voor je kind omdat je minder uit balans wordt gehaald door de ander. Het werken aan beter contact door het vertrouwen op te bouwen wordt zichtbaar in hoe de ouders samen een gesprek kunnen voeren over het maken van werkbare afspraken, en of de afspraak nagekomen wordt.

Het kind wil dat de ouders respectvol met elkaar in contact zijn. Dan hoeft het kind niet meer alert te zijn op de ouders en kan het zichzelf beter voelen.

1b. Ik-heb-gelijk creëert afstand.
De ‘ik heb gelijk houding’ komt voort uit een stevig overlevingsmechanisme. De ouder is te weinig in staat te luisteren en gaat vooral uit van het eigen gelijk. Deze houding staat in de weg voor beter contact tussen de ouders.

Dan is er geen luisteren naar elkaar, geen gesprek om afspraken te maken en geen geven en nemen. Het kind ervaart spanningen tussen de ouders en is steeds alert op de ouders en kan daardoor te weinig bij zichzelf zijn.

1c. Veilige en respectvolle communicatie
Deze vorm van communiceren is nodig om te komen tot respect. Het bestaat uit de volgende onderdelen: Vermijd het verwijt, Praat vanuit IK (ik zie het anders, Ik heb een andere mening), Stel open en respectvolle vragen en verzend deze vragen vooraf aan elkaar. Respecteer elkaars autonomie.

Ouders moeten hierin soms getraind worden om weer met elkaar in gesprek te komen. De ouders leren het eerst van een begeleider en dan gaan ze het zelf doen, oo in de digitale communicatie. Soms kan de begeleider de digitale communicatie een tijdje volgen. De begeleider reageert dan éénopéén naar een ouder met een voorbeeld om de sfeer van de tekst te verbeteren.

1d. Eerlijkheid
Het principe is dat iedereen is eerlijk over wat er gebeurt rondom een afspraak, iedereen mag fouten maken, als de ouders er maar weer over in gesprek gaan.

Als de ouders niet eerlijk kunnen zijn kunnen ze niet bouwen aan vertrouwen. De begeleider kan vragen na een vraagsteller en degene die de vraag beantwoord: ‘Kun je dit antwoord aannemen? Dat kan er een gesprek volgen over waar er meer vertrouwen is en waar nog wantrouwen en wat er dan nog nodig is om meer te vertrouwen.

1e. Wat kan ik beter doen?
De intentie van de ouders dient in essentie te zijn: ‘Wat kan ik nu beter doen zodat we het samen (kinderen e ex-partner) beter hebben? Dat is een essentie vanuit een leerproces voor alle relaties: liefdesrelaties, vriendschappen, familierelaties, zakenrelaties…Je kind wil in principe contact hebben met beide ouders, tenzij het kind te veel onveiligheid heeft ervaren waar geen excuses voor worden aangeboden en geen leerproces voelbaar is.
Principes van afspraken maken
2a. Opgeven is geen optie.
Je bent altijd samen ouders van je kind. Het kind wil in principe altijd contact met beide ouder als het kind zich fysiek en emotioneel veilig voelt. Iedereen mag fouten maken, maar er moet wel verbetering voelbaar zijn.

2b. Geven en nemen
De balans tussen geven en nemen moet er over een periode van een jaar voelbaar zijn, voor de onderwerpen omgang en financien, tenzij er redenen voor zijn om daar van af te wijken. De basis van de afspraken komt voort uit de patronen die er waren toen de ouders nog bij elkaar waren en waar de kinderen gewend aan waren.

2c. Iedereen blijft gelijk of wordt beter door een afspraak
Niemand mag verzwakken door en afspraak. In een gezin heb je personen met verschillende krachten: vader en moeder hebben vaak aanvullende krachten, ze bepalen samen wie hoeveel voor het inkomen en de kinderen zorgen. De kinderen zijn kwetsbaar, zeker zorgbehoevende kinderen.

Een afspraak mag niemand verzwakken, ook niet als ouders uit elkaar gaan. Kinderen bewegen in hun loyaliteit naar de verzwakte ouder. Een uitspraak van een rechter kan veroorzaken dat een ouder verzwakt.

Er is nooit een winnaar na een verzoek bij een rechter omdat de winnende ouder veroorzaakt dat de andere ouder verzwakt. De winnende ouder loopt kans de loyaliteit van de kinderen te verliezen.

2d. Respect voor elkaars autonomie
We respecteren elkaars autonomie: je maakt geen afspraak die over de tijd of grens van de een ander gaat. Voorkom dat een ouder ongevraagd advies geeft aan de ander.

2e. Respect voor het kind
Het kind wordt zo min mogelijk belast met de scheiding. Ouders maken afspraken obv de kindbehoefte in het algemeen en specifiek voor hun kind. Ouders praten neutraal en insluitend over elkaar, ouders bepalen samen de ouderboodschap en vooraf wanneer de mening van het kind betrokken wordt.

2f. Afspraken op basis van kindbehoefte en de intenties van de ouders
Beschrijf bij elke afspraak welke kindbehoefte gediend wordt en de intenties van de ouders als basis voor de praktische kant van de afspraak.
Proces van afspraken maken
3a. Een afspraak is pas een afspraak als beide ouders akkoord zijn.
Als je niet binnen de verwachte tijd kunt antwoorden dan geef je aan wanneer je wel een antwoord kunt geven.

3b. Respectvolle communicatie
Vermijd het verwijt, praat vanuit Ik, Respectvolle vragen, Mening uitleggen en respectvol vragen hoe de ander het ziet, laat elkaar uitpraten.
Formuleer de gezamenlijke boodschap naar het kind.

Bepaal vooraf :
– Verwachte reactietijd op een digitale vraag en een minimale tijd vooraf om een afspraak te veranderen.Wat is de gewenste reactietijd voor een mail of app? Advies 24 of 48 uur. Een nachtje slapen over een reactie geeft een zachtere reactie. Als een ouder langer de tijd nodig heeft om te mailen, kan hij /zij malen dat hij er dan op terugkomt.
– Wanneer mening van het kind meenemen in de afspraak?
– Via welke kanalen wel en niet gecommuniceerd wordt. Welk digitaal communicatiemiddel is gewenst om te gebruiken? Met Whatsapp reageer je vanuit een primaire reactie. Dat is bij gescheiden ouders meestal een negatieve reactie omdat ze elkaar pijn hebben gedaan. als ze via mail communiceren, kunnen de het bericht nog opslaan als concept en 1 of 2 dagen wachten met verzenden. De reactie wordt meestal zachter als ze er meer nachtje over slapen.
– Een vraag per mail opstellen, hierbij is de vraag meer helder en kun je nagaan of je al een antwoord hebt ontvangen.
– Wanneer is het nodig het Ouderschapsplan aan te passen?
Afspraken vastleggen en evalueren
Afspraken die gemaakt worden in een gesprek, noteert de begeleider in een afsprakendocument waar elke keer nieuwe afspraken bijkomen. De ouders kunnen hier binnen een week op reageren om aan te geven of iets niet klopt volgens hen.

Er is dan een overzicht van alle afspraken. Als de ouders niet binnen een week reageren, staan ze achter wat er bedoeld is.

Tijdig evalueren en verbeteren
Als een afspraak niet nagekomen wordt, wordt gekeken waar het aan ligt en of het helpend is dat de afspraak opnieuw gemaakt wordt.